نمىنمايد ، خونش و نه چيزى از مالش را حلال نمىشمارد مگر به رضايت وى ، آيا ابلاغ نمودم ؟ » . گفتند : آرى . ( 1 ) حضرت فرمود : « خداوندا ! گواه باش » . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله همچنان به سخنرانى خود ادامه داد كه سرشار بود از آنچه رسالت اسلامى در برداشت از موارد درخشانى در عالم تشريع . سپس سخنانش را چنين پايان داد : « پس از من به كفر بازنگرديد كه گمراه و بعضى از شما مالك الرقاب بعضى ديگر باشيد . من در ميان شما بر جاى مىگذارم چيزى را كه اگر به آن تمسك جوييد هرگز گمراه نشويد : كتاب خدا و عترتم اهل بيتم . آيا ابلاغ نمودم ؟ » . گفتند : آرى . ( 2 ) حضرت فرمود : « خداوندا ! گواه باش » . سپس روى به آنان كرد و از آنها خواست تا به آنچه اعلام نمود و ميان آنها منتشر ساخت ، متعهد و ملتزم باشند و فرمود : « همانا شما مسئول هستيد پس حاضر از شما به غايب اطلاع دهد » « 1 » . و بدين گونه خطابهء مهمّ آن حضرت به پايان رسيد كه حاوى مطالب مورد نياز امّت در زمينه‌هاى اجتماعى و سياسى بود . و نيز براى آنان رهبرانى از اهل بيت خود معين فرمود كه به اصلاح عام و رسيدن به اهداف امّت در زمينه‌هاى اقتصادى و اجتماعى ، اهتمام مىورزند . ( 3 ) كنگرهء غدير خم هنگامى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله حج خود را به پايان رساند ، به سوى يثرب حركت

--> ( 1 ) يعقوبى ، تاريخ 2 / 90 - 92 .